سنسور مپ (MAP) یکی از سنسورهای کلیدی در سیستم سوخت‌رسانی خودروهای انژکتوری است و در بسیاری از خودروهای ایرانی، اصلی‌ترین منبع اطلاعات ایسیو برای محاسبه‌ی مقدار هوای ورودی به موتور است. اگر این سنسور عدد اشتباه بدهد، ایسیو یا بنزین بیش از حد تزریق می‌کند یا کمتر از نیاز؛ نتیجه‌اش هم مصرف بالا، کاهش قدرت، درجای نامنظم و روشن شدن چراغ چک است.

در این مقاله یاد می‌گیری سنسور مپ چیست و چطور کار می‌کند، چه فرقی با سنسور مپ‌دار دمای هوا (تی‌مپ) و سنسور جریان هوا (MAF) دارد، ۸ علامت رایج خرابی آن چیست، کدهای خطای مرتبط چه می‌گویند و چطور با دیاگ و مولتی‌متر آن را تست کنی. در پایان هم نکات تمیز کردن و تعویض سنسور مپ را مرور می‌کنیم.

سنسور مپ چیست و چه کاری انجام می‌دهد؟

MAP مخفف Manifold Absolute Pressure به معنی «فشار مطلق منیفولد» است. سنسور مپ فشار هوای داخل منیفولد ورودی، یعنی فضای بعد از دریچه گاز را اندازه می‌گیرد. «مطلق» یعنی این فشار نسبت به خلأ کامل سنجیده می‌شود، نه نسبت به فشار هوای بیرون.

وقتی موتور در حالت درجا کار می‌کند، دریچه گاز تقریباً بسته است و پیستون‌ها هوا را از منیفولد می‌کشند؛ در نتیجه فشار منیفولد پایین است (خلأ زیاد). وقتی پدال گاز را تا ته فشار می‌دهی، دریچه کاملاً باز می‌شود و فشار منیفولد به فشار هوای بیرون نزدیک می‌شود. این سنسور این تغییرات را لحظه‌به‌لحظه به ایسیو گزارش می‌دهد.

ایسیو با ترکیب فشار منیفولد، دمای هوای ورودی و دور موتور، مقدار هوایی را که وارد سیلندرها می‌شود تخمین می‌زند. به این روش محاسبه «اسپید-دنسیتی» (Speed-Density) می‌گویند. بر اساس همین محاسبه، ایسیو تعیین می‌کند انژکتورها چه مدت باز بمانند و آوانس جرقه چقدر باشد.

کاربردهای اصلی سیگنال سنسور مپ در ایسیو:

• محاسبه‌ی مقدار سوخت پایه در هر سیکل
• تنظیم آوانس جرقه بر اساس بار موتور
• تشخیص فشار هوای محیط هنگام باز شدن سوییچ (جبران ارتفاع)
• تشخیص بعضی نشتی‌های خلأ و ایراد سیستم EGR در خودروهایی که آن را دارند

سنسور مپ، تی‌مپ و سنسور MAF چه فرقی دارند؟

این سه اصطلاح اغلب با هم اشتباه گرفته می‌شوند. جدول زیر تفاوت آن‌ها را نشان می‌دهد:

بسیاری از خودروهای ایرانی از این سنسور یا تی‌مپ استفاده می‌کنند و سنسور MAF ندارند. بعضی خودروها هم هر دو سنسور را دارند. برای اینکه بدانی خودروی تو کدام را دارد، به راهنمای فنی همان مدل نگاه کن یا فهرست پارامترهای زنده را در اپ دیاگ ببین؛ اگر پارامتر «فشار منیفولد» نمایش داده می‌شود، خودرو سنسور مپ دارد.

سنسور مپ چطور کار می‌کند؟

داخل این سنسور یک دیافراگم سیلیکونی بسیار نازک قرار دارد که یک طرف آن خلأ مرجع است و طرف دیگر به فشار منیفولد وصل است. با تغییر فشار، دیافراگم کمی خم می‌شود و مقاومت‌های پیزورزیستیو روی آن تغییر می‌کنند. مدار داخلی سنسور این تغییر را به ولتاژ تبدیل می‌کند.

بیشتر سنسورهای مپ سه سیم دارند:

• تغذیه‌ی مرجع ۵ ولت از ایسیو
• بدنه (منفی) سنسور
• سیگنال که بسته به فشار، بین حدود نیم ولت تا حدود ۴٫۵ ولت تغییر می‌کند

به‌طور کلی، فشار کم (خلأ زیاد در درجا) ولتاژ سیگنال پایین‌تر و فشار زیاد (گاز کامل یا موتور خاموش با سوییچ باز) ولتاژ بالاتری تولید می‌کند. مقادیر دقیق به مدل سنسور بستگی دارد و باید از اطلاعات فنی خودرو گرفته شود.

۸ علامت خرابی سنسور مپ

۱. افزایش مصرف سوخت

اگر سنسور مپ فشار را بیشتر از مقدار واقعی گزارش کند، ایسیو فکر می‌کند هوای بیشتری وارد موتور شده و سوخت اضافه تزریق می‌کند. اولین نتیجه، بالا رفتن محسوس مصرف بنزین است.

۲. دود سیاه و بوی بنزین از اگزوز

مخلوط بیش از حد غنی، بنزین نسوخته را وارد اگزوز می‌کند. دود تیره هنگام شتاب‌گیری و بوی تند بنزین از نشانه‌های رایج آن است.

۳. کاهش قدرت و شتاب ضعیف

اگر سنسور فشار را کمتر از واقع نشان دهد، مخلوط رقیق می‌شود و موتور هنگام شتاب‌گیری یا در سربالایی کم‌قدرت عمل می‌کند.

۴. درجای نامنظم یا خاموش شدن

در حالت درجا، ایسیو بیشترین وابستگی را به سیگنال دقیق این سنسور دارد. سیگنال ناپایدار باعث نوسان دور موتور و گاهی خاموش شدن پشت چراغ قرمز می‌شود.

۵. سخت روشن شدن

ایسیو هنگام باز کردن سوییچ از سنسور مپ فشار هوای محیط را می‌خواند. اگر این عدد اشتباه باشد، مقدار سوخت هنگام استارت درست محاسبه نمی‌شود و موتور سخت روشن می‌شود.

۶. ریپ زدن و تأخیر هنگام فشردن گاز

این سنسور کند یا ضعیف، تغییر ناگهانی فشار را دیر گزارش می‌کند. نتیجه، یک مکث کوتاه یا ریپ زدن لحظه‌ای هنگام فشردن پدال گاز است.

۷. ناکینگ یا تق‌تق موتور

چون آوانس جرقه هم بر اساس بار موتور تعیین می‌شود، سیگنال اشتباه سنسور مپ می‌تواند آوانس را بیش از حد کند و صدای کوبش ایجاد کند.

۸. روشن شدن چراغ چک

ایسیو مقدار سیگنال این سنسور را با دور موتور و موقعیت دریچه گاز مقایسه می‌کند. اگر این اعداد با هم نخوانند، کدهای خانواده‌ی P0105 ثبت و چراغ چک روشن می‌شود.

کدهای خطای مرتبط با سنسور مپ

کدهای زیر بر اساس استاندارد OBD-II تعریف شده‌اند. برای فهرست کامل‌تر، راهنمای کدهای خطای دیاگ به زبان فارسی را ببین.

نکته: کد P0106 همیشه به معنی خرابی خود سنسور نیست. یک شیلنگ خلأ ترک‌خورده یا واشر منیفولد معیوب هم می‌تواند همین کد را ایجاد کند. قبل از تعویض سنسور، مسیر هوا را بررسی کن.

تست سنسور مپ با دیاگ

دیاگ ساده‌ترین و سریع‌ترین راه برای بررسی این سنسور است، چون عدد واقعی را که ایسیو دریافت می‌کند نشان می‌دهد. با دیاگ بلوتوثی کاردیاگ این مراحل را انجام بده:

1. تست موتور خاموش: سوییچ را باز کن ولی موتور را روشن نکن. در بخش مانیتورینگ، فشار منیفولد را ببین. این عدد باید تقریباً برابر فشار هوای محیط باشد؛ در نزدیکی سطح دریا حدود ۱۰۰ کیلوپاسکال و در شهرهای مرتفع کمتر.
2. تست درجا: موتور را روشن کن و صبر کن گرم شود. در درجا، فشار منیفولد باید به‌طور قابل توجهی پایین‌تر از فشار محیط و نسبتاً ثابت باشد.
3. تست گاز ناگهانی: پدال گاز را سریع فشار بده و رها کن. فشار منیفولد باید فوراً بالا برود و بعد به عدد درجا برگردد. پاسخ کند یا بدون تغییر، نشانه‌ی ایراد سنسور یا شیلنگ آن است.
4. بررسی کدهای خطا: از بخش خطایابی، کدهای ذخیره‌شده و در انتظار را بخوان.
5. مقایسه با سایر پارامترها: اگر در درجا اصلاح سوخت (Fuel Trim) خیلی مثبت است ولی در دور بالا عادی می‌شود، احتمال نشتی هوا بیشتر از خرابی سنسور است.

تست سنسور مپ با مولتی‌متر

1. سوکت را وصل نگه دار و سوییچ را باز کن. با پراب نازک از پشت سوکت، ولتاژ بین سیم تغذیه و بدنه را بخوان؛ باید حدود ۵ ولت باشد.
2. ولتاژ سیم سیگنال را با موتور خاموش بخوان؛ باید عددی نسبتاً بالا (نزدیک فشار محیط) باشد.
3. موتور را روشن کن؛ ولتاژ سیگنال در درجا باید پایین بیاید.
4. با گاز دادن، ولتاژ باید بالا برود و با رها کردن پدال برگردد.
5. اگر تغذیه و بدنه درست است ولی سیگنال تغییر نمی‌کند یا ثابت می‌ماند، سنسور معیوب است.

اعداد مرجع دقیق را از راهنمای فنی خودروی خودت بگیر. اگر تغذیه‌ی ۵ ولت وجود ندارد، ایراد از سیم‌کشی یا مدار تغذیه‌ی سنسورهاست، نه خود سنسور مپ.

علت‌های خرابی سنسور مپ

• آلودگی: بخار روغن از سیستم تهویه‌ی موتور و دوده می‌تواند مسیر ورود فشار به سنسور را مسدود کند.
• شیلنگ معیوب: در سنسورهایی که با شیلنگ به منیفولد وصل هستند، ترک خوردن یا جدا شدن شیلنگ رایج‌ترین ایراد است.
• رطوبت و آب: شستشوی موتور با فشار آب می‌تواند به سوکت و مدار سنسور آسیب بزند.
• حرارت و لرزش: به مرور زمان، قطعات الکترونیکی داخل سنسور ضعیف می‌شوند.
• بک‌فایر: انفجار در منیفولد ورودی (معمولاً به‌خاطر ایراد جرقه یا تنظیم نبودن سیستم گاز) می‌تواند به دیافراگم حساس سنسور آسیب بزند.
• ایراد سیم‌کشی: ساییدگی سیم‌ها و اکسید شدن پایه‌های سوکت.

تمیز کردن و تعویض سنسور مپ

آیا سنسور مپ را می‌شود تمیز کرد؟

اگر ایراد به‌خاطر آلودگی دهانه‌ی ورودی فشار باشد، تمیز کردن می‌تواند کمک کند. سنسور را باز کن و دهانه‌ی آن را با اسپری مخصوص تمیزکننده‌ی قطعات الکترونیکی تمیز کن. هرگز جسم تیز یا هوای فشرده‌ی شدید داخل سنسور نکن، چون دیافراگم داخلی بسیار ظریف است. از حلال‌های قوی که برای پلاستیک و مدار مناسب نیستند هم استفاده نکن.

نکات تعویض

1. قبل از تعویض، شیلنگ‌های خلأ، واشر منیفولد و سوکت را بررسی کن.
2. سنسور جدید را با مشخصات فنی سازگار با ایسیو انتخاب کن؛ این سنسور با منحنی ولتاژ متفاوت، عدد اشتباه به ایسیو می‌دهد.
3. اورینگ یا واشر سنسور را سالم و درست جا بینداز تا نشتی ایجاد نشود.
4. بعد از نصب، کدهای خطا را پاک کن و در مانیتورینگ زنده، فشار منیفولد را در حالت خاموش، درجا و گاز دادن بررسی کن.

سنسور مپ در خودروهای دوگانه‌سوز

در خودروهای گازسوز، سیستم گاز هم از سیگنال فشار منیفولد استفاده می‌کند. اگر سیستم گاز تنظیم نباشد، احتمال بک‌فایر در منیفولد بیشتر می‌شود و همین موضوع می‌تواند به سنسور مپ آسیب بزند. اگر خودروی دوگانه‌سوز داری و کدهای این سنسور را می‌بینی، تنظیم سیستم گاز را هم بررسی کن. نکته‌ی دیگر: اگر خطا فقط هنگام کار با گاز ثبت می‌شود، احتمال ایراد از سمت سیستم گاز بیشتر است.

ارتباط سنسور مپ با سنسورهای دیگر

سنسور مپ به‌تنهایی کار نمی‌کند. ایسیو سیگنال آن را با سنسور دور موتور، سنسور موقعیت دریچه گاز، سنسور دمای هوا و سنسور اکسیژن مقایسه می‌کند. به همین دلیل، ایراد یکی از این سنسورها گاهی به اشتباه به این سنسور نسبت داده می‌شود. برای آشنایی با یکی از مهم‌ترین این سنسورها، مقاله‌ی سنسور دور موتور را بخوان. اگر چند کد همزمان داری، جدول عیب‌یابی خودرو کمک می‌کند ریشه‌ی مشکل را پیدا کنی.

برای آشنایی بیشتر با اصول فنی این سنسور، می‌توانی صفحه‌ی MAP sensor در ویکی‌پدیا را ببینی.

چک‌لیست سریع عیب‌یابی سنسور مپ

اگر به سنسور مپ مشکوک هستی، این ترتیب را دنبال کن تا با کمترین هزینه به نتیجه برسی:

1. کدهای خطا را با دیاگ بخوان و یادداشت کن.
2. شیلنگ‌های خلأ اطراف منیفولد را از نظر ترک، شل بودن یا جدا شدن بررسی کن.
3. سوکت این سنسور را جدا کن، پایه‌ها را از نظر اکسید و رطوبت ببین و دوباره محکم وصل کن.
4. عدد فشار منیفولد را با سوییچ باز و موتور خاموش با فشار محیط مقایسه کن.
5. تغییر عدد را در درجا و هنگام گاز دادن بررسی کن.
6. اگر عدد ثابت یا غیرمنطقی است، تغذیه‌ی ۵ ولت و سیم بدنه را با مولتی‌متر تست کن.
7. فقط وقتی همه‌ی موارد بالا سالم بود و سیگنال همچنان اشتباه بود، سنسور را تعویض کن.

این ترتیب از ساده به پیچیده، جلوی تعویض بی‌مورد قطعه را می‌گیرد. در بسیاری از موارد، یک شیلنگ کوچک ترک‌خورده یا سوکت اکسیدشده تنها علت مشکل است.

آیا با سنسور مپ معیوب می‌شود رانندگی کرد؟

در بسیاری از خودروها، وقتی ایسیو سیگنال سنسور مپ را نامعتبر تشخیص دهد، از مقادیر جایگزین استفاده می‌کند تا خودرو حرکت کند. اما در این حالت مصرف سوخت بالا می‌رود، قدرت کم می‌شود و ادامه‌ی طولانی‌مدت آن می‌تواند به کاتالیست و شمع‌ها آسیب بزند. بهتر است هرچه زودتر مشکل را برطرف کنی. اگر چراغ چک چشمک می‌زند، فشار به موتور را کم کن و خودرو را بررسی کن.

سوالات متداول درباره‌ی سنسور مپ

سنسور مپ کجای موتور قرار دارد؟

معمولاً روی منیفولد ورودی یا نزدیک دریچه گاز نصب است. در بعضی خودروها سنسور جدا نصب شده و با یک شیلنگ کوچک به منیفولد وصل است.

سنسور مپ و سنسور دمای هوا یکی هستند؟

در بسیاری از خودروها این دو سنسور در یک بدنه به نام تی‌مپ (TMAP) قرار دارند، اما وظیفه‌ی آن‌ها متفاوت است: یکی فشار و دیگری دمای هوای ورودی را اندازه می‌گیرد.

خرابی سنسور مپ باعث روشن نشدن خودرو می‌شود؟

معمولاً خودرو روشن می‌شود ولی ممکن است سخت روشن شود یا بعد از روشن شدن درجای نامنظم داشته باشد. خرابی کامل روشن نشدن بیشتر به سنسور دور موتور مربوط است.

بعد از تعویض سنسور مپ، باید ایسیو را ریست کرد؟

کدهای خطا را با دیاگ پاک کن. ایسیو در چند سفر بعدی مقادیر یادگیری را به‌روز می‌کند. اگر خطا برگشت، مسیر خلأ و سیم‌کشی را دوباره بررسی کن.

دیاگ کاردیاگ فشار منیفولد را نشان می‌دهد؟

در خودروهایی که این پارامتر را از طریق OBD2 گزارش می‌کنند، فشار منیفولد در بخش مانیتورینگ زنده‌ی اپ کاردیاگ قابل مشاهده است و کدهای خطای این سنسور با توضیح فارسی خوانده می‌شوند.

جمع‌بندی

سنسور مپ با اندازه‌گیری فشار مطلق منیفولد، پایه‌ی محاسبه‌ی سوخت و آوانس در بسیاری از خودروهای ایرانی است. مصرف بالا، دود سیاه، کاهش قدرت، درجای نامنظم و کدهای P0105 تا P0109 مهم‌ترین نشانه‌های ایراد آن هستند. قبل از تعویض، با دیاگ فشار منیفولد را در حالت خاموش، درجا و گاز دادن بررسی کن و شیلنگ‌ها و سیم‌کشی را چک کن. با اپلیکیشن کاردیاگ، کدهای خطای این سنسور را با توضیح فارسی می‌خوانی و عملکرد آن را لحظه‌به‌لحظه زیر نظر می‌گیری.

مطالب مرتبط

سنسور اکسیژن خودرو: علائم خرابی، کد خطا و تست با دیاگ (راهنمای ۱۴۰۵)سنسور دور موتور: ۷ علامت خرابی، کد خطا و روش تست (+پراید)علت خرابی ایسیو 206 تیپ 2